Wrzody żołądka i dwunastnicy należą do najczęściej diagnozowanych chorób układu pokarmowego. Częściej rozpoznaje się je u mężczyzn. Jakie są przyczyny tego schorzenia i jak się je leczy?
Wrzody żołądka: objawy
Choroba wrzodowa to cyklicznie pojawianie się wrzodów trawiennych w żołądku lub dwunastnicy. Lokalizują się one tylko w tych odcinkach przewodu pokarmowego, których błona śluzowa ma kontakt z kwasem solnym i pepsyną (enzym wydzielany przez komórki gruczołowe żołądka).
Objawy choroby wrzodowej żołądka to najczęściej ból lub dyskomfort pojawiający się w nadbrzuszu krótko po spożyciu posiłku. U dużej grupy pacjentów pojawia się on również rano lub w nocy. Niestety, symptomy schorzenia bardzo często towarzyszą już zaawansowanej chorobie.
Helicobacter pylori a wrzody żołądka
Najczęstsze przyczyny choroby wrzodowej to zakażenie Helicobacter pylori oraz nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (aspiryna, ibuprofen, ketoprofen, naproksen). Do jej rozwoju przyczyniają się również: choroba Leśniowskiego-Chrohna, chłoniak, rak żołądka, chemioterapia i zespół Zollingera-Ellisona.
Szacuje się, że bakterią H. pylori zakażonych jest w Polsce 84 proc. dorosłych i 32 proc. dzieci. Patogen wnika do organizmu drogą pokarmową. Nie zawsze jednak przyczyni się on do rozwoju choroby wrzodowej, bo o tym w dużej mierze decyduje genetyczna charakterystyka bakterii. Dowiedziono, że niemal wszyscy pacjenci zarażeni byli bakterią H. pylori z genem cagA.
Rozwój choroby uzależniony jest ponadto od innych czynników: predyspozycji genetycznych (powstaniu wrzodów sprzyja grupa krwi 0), palenia tytoniu (utrudnia leczenie wrzodów), nadużywania soli kuchennej, małego spożycia żywności probiotycznej i antyoksydantów.
Silny, długotrwały stres może stanowić podłoże do rozwoju wrzodów żołądka.
Wrzody: objawy i leczenie
Ogromne znaczenie w terapii choroby wrzodowej ma usunięcie bakterii H. pylori, dzięki czemu w znacznym stopniu udaje się zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. W tym celu konieczne jest sięgnięcie po antybiotyk. Terapia trwa najczęściej dwa tygodnie. Bardzo ważne jest również dbanie o odpowiednią dietę.
W okresie leczenia choroby wrzodowej zaleca się, by potrawy były lekkostrawne ze zmniejszoną ilością tłuszczu pochodzenia zwierzęcego oraz błonnika. Siadać do stołu powinno się regularnie. Optymalna ilość posiłków to 5-6, przy czym ważne jest, by miały one małą objętość. Równie istotna jest temperatura dań – nie mogą być ani za gorące, ani za zimne, gdyż wówczas powodować będą przekrwienie błony śluzowej żołądka
– mówi Patrizia Polańska, dietetyk.
Spożywanie dań powinno odbywać się w spokojnej atmosferze, by każdy kęs przeżuwany było powoli i dokładnie.
Wrzody w żołądku a dieta
W czasie leczenia choroby wrzodowej w jadłospisie nie ma miejsca na produkty ciężkostrawne, wzdymające.
Wykluczyć z diety trzeba zatem:
- nasiona roślin strączkowych,
- kapustę,
- szparagi,
- cebulę,
- grube kasze i razowe pieczywo,
- ostre przyprawy.
Nie wolno spożywać również wywarów z mięsa lub kości, galaret z mięsa i ryb, a także wywarów z silnie aromatycznych warzyw, gdyż pobudzają one wydzielanie kwasu żołądkowego. Podobne działanie wykazują: kawa, mocna herbata i alkohol
– podpowiada Patrizia Polańska.
Bardzo istotny jest też sposób przyrządzania potraw. Nie jest wskazane ich smażenie. Warzywa, mięso i ryby powinno się gotować w wodzie, na parze, ewentualnie piec w folii.
Wydzielanie kwasu solnego hamują również tłuszcze roślinne i te obecne w mleku, stąd w diecie osób zmagających się z chorobą wrzodową nie powinno zabraknąć naturalnych, fermentowanych produktów mlecznych, które działają łagodząco i stabilizująco na pH żołądka.
Bardzo ważne jest również, by stosowane w terapii wrzodów leki popijać wyłącznie wodą.
Zachodzą bowiem interakcje pomiędzy stosowanymi antybiotykami a flawonoidami w sokach i wapniem w produktach mlecznych. Mogą one osłabić działanie preparatu, bądź też zwiększyć ryzyko wystąpienia niepożądanych objawów
– mówi Patrizia Polańska.
Jak zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby wrzodowej?
Brak odpowiedniej higieny i działań profilaktycznych przyczynić się mogą do nawrotu choroby.
Ponownemu zakażeniu bakterią H. pylori sprzyja między innymi brak właściwej higieny jamy ustnej. W wielu przypadkach bowiem ponownemu zakażeniu tym drobnoustrojem dochodzi podczas infekcji związanej z płytką nazębną. Konieczne jest jej regularne usuwanie (można to zrobić bezpłatnie w ramach NFZ raz w roku). Ważne jest też uzupełnienie braków w uzębieniu, bo pokarm źle rozdrobniony dłużej zalega w żołądku.
Ryzyko nawrotu zmniejszyć można poprzez stosowanie zasad zdrowego żywienia. Ich kluczowym elementem w tym przypadku jest ograniczenie spożycia soli kuchennej oraz zwiększenie spożywania warzyw oraz owoców. Istotne jest też włączenie do jadłospisu naturalnych probiotyków, które znaleźć można w kiszonkach i fermentowanych produktach mlecznych.
Jakich przypraw używać przy chorobie wrzodowej żołądka?
Jakich przypraw używać przy chorobie wrzodowej żołądka?Potrawy można przyprawiać cynamonem, goździkami, zielem angielskim, bazylią, estragonem, tymiankiem, koperkiem oraz natką pietruszki. Dobrze również sięgać po zioła mające zbawienny wpływ na układ pokarmowy, np. majeranek, rumianek, dziką różę.
Dieta na wrzody żołądka nie wyklucza również spożywania dobrej jakości miodu, wręcz przeciwnie – udowodniono, że obecny w nim methylglyoxal (związek organiczny z grupy glioksali), hamuje namnażanie się bakterii H. pylori. Wysoką zawartością tej substancji wyróżnia się miód manuka.
Choroba wrzodowa to poważna dolegliwość. Nie wolno jej zbagatelizować, bo wówczas doprowadzić może do poważnych komplikacji. Wrzód może uszkodzić naczynia krwionośne, a krew sączyć się będzie do żołądka. To prosta droga do niedokrwistości z powodu niedoboru żelaza.
Najgroźniejszym powikłaniem choroby wrzodowej jest jednak perforacja wrzodu. W jej przebiegu kwas solny wylewa się do jamy otrzewnej. Taki stan wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o wrzody żołądka
Czy stres może bezpośrednio wywołać wrzody żołądka?
Sam silny i długotrwały stres rzadko jest jedynym powodem powstawania wrzodów, jednak stanowi bardzo silne podłoże do ich rozwoju. Stres nasila wydzielanie kwasu solnego w żołądku i osłabia naturalną barierę ochronną błony śluzowej, co znacznie ułatwia bakterii Helicobacter pylori lub lekom przeciwzapalnym uszkodzenie tkanek.
Dlaczego przy chorobie wrzodowej trzeba dbać o higienę jamy ustnej?
Odpowiednia higiena jamy ustnej jest kluczowa w zapobieganiu nawrotom choroby. Bakteria Helicobacter pylori może bytować w płytce nazębnej. Stamtąd, np. podczas połykania śliny, łatwo przedostaje się z powrotem do żołądka, powodując ponowne zakażenie. Warto regularnie usuwać kamień nazębny oraz uzupełniać braki w uzębieniu, ponieważ źle rozdrobniony pokarm dłużej zalega w żołądku, dodatkowo go obciążając.
Jakich napojów należy bezwzględnie unikać przy wrzodach?
Aby nie pobudzać nadmiernego wydzielania kwasu żołądkowego, należy wykluczyć z diety kawę (również bezkofeinową), mocną herbatę oraz alkohol. Ponadto przyjmując leki na wrzody, należy popijać je wyłącznie czystą wodą – soki owocowe (bogate we flawonoidy) oraz produkty mleczne (źródło wapnia) mogą wchodzić w interakcje z antybiotykami i osłabić ich działanie.
Czy miód może pomóc w walce z bakterią Helicobacter pylori?
Tak, badania wykazują, że dobrej jakości miód wykazuje działanie hamujące namnażanie się bakterii H. pylori. Szczególnie polecany jest miód Manuka ze względu na bardzo wysoką zawartość aktywnego związku – methylglyoxalu (MGO). Należy jednak traktować go jako naturalne wsparcie diety, a nie substytut terapii przepisanej przez lekarza.
Jakie zioła i przyprawy są bezpieczne przy chorobie wrzodowej?
Choć ostre przyprawy są zabronione, jadłospis nie musi być mdły. Bezpieczne i łagodzące działanie na układ pokarmowy mają: rumianek, majeranek, dzika róża, a także cynamon, goździki, ziele angielskie, bazylia, estragon, tymianek, koperek oraz natka pietruszki. Wiele informacji o zastosowaniu przypraw oraz ich wpływie na zdrowie znajdziesz w książce Marka Ellnaina – Zdrowie z przypraw.
Czym grozi nieleczona choroba wrzodowa?
Ignorowanie objawów może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań. Uszkodzenie naczyń krwionośnych przez wrzód skutkuje sączeniem się krwi do żołądka, co prowadzi do anemii. Najgroźniejszym powikłaniem jest jednak perforacja (przedziurawienie) wrzodu – wówczas kwas solny i treść żołądkowa przedostają się do jamy otrzewnej, co wymaga natychmiastowej operacji chirurgicznej.
