Prawidłowe oznakowanie żywności ekologicznej pomaga nam odróżnić certyfikowane produkty od innych. Jak rozpoznać żywność ekologiczną? Jakie oznaczenia powinna zawierać etykieta produktu wytwarzanego metodami ekologicznymi w Polsce i Unii Europejskiej? Co gwarantuje ekocertyfikat?
Logo rolnictwa ekologicznego (tzw. ekoliść) pojawia się na etykietach żywności pochodzącej od takich producentów, przetwórców lub rolników, którzy spełniają wymagania rolnictwa i przetwórstwa ekologicznego. Są one określone w unijnym prawodawstwie, a następnie implementowane do prawodawstwa polskiego.
Oznakowanie żywności ekologicznej. Regulacje Unii Europejskiej
Najważniejszy dokument regulujący proces uprawy ekologicznej a także wprowadzania do obrotu żywności ekologicznej to:
Normy dotyczące żywności ekologicznej są takie same we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Każdy wprowadza regulacje do swojego systemu prawnego. Oznacza to, że niemiecka, czy hiszpańska żywność ekologiczna spełnia dokładnie te same wymogi jakościowe co produkty BIO wytworzone na terenie Polski.
Unijne rozporządzenie zostało wprowadzone do polskiego prawodawstwa poprzez Ustawę o rolnictwie ekologicznym z dnia 23 czerwca 2022. Więcej na temat kwestii prawnych związanych z rolnictwem ekologicznym: Rolnictwo ekologiczne i żywność ekologiczna – regulacje prawne
Z perspektywy kilku lat obowiązywania tych przepisów, system kontroli w Polsce uległ znacznemu uszczelnieniu, co bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo konsumentów.
Żywność ekologiczna. Prawidłowe oznakowanie
Na prawidłowo sporządzonej etykiecie produktu ekologicznego powinny znaleźć się:
- logo żywności ekologicznej (unijny ekoliść)
- oznaczenie jednostki certyfikującej (w Polsce działa obecnie 12 takich podmiotów, lista dostępna jest w formie pdf na stronach Ministerstwa Rolnictwa tutaj), przykładowo PL-EKO-07 to jednostka certyfikująca AGRO BIO TEST, która działa w Polsce.
- informacja dotycząca pochodzenia składników (np. Rolnictwo PL, Rolnictwo UE, Rolnictwo spoza UE, Rolnictwo UE / Rolnictwo spoza UE)
oraz wszystkie inne informacje standardowo wymagane przy produktach spożywczych.
Co gwarantuje certyfikat ekologiczny?
Posiadanie certyfikatu ekologicznego informuje nas o tym, że każdy etap powstawania produktu przebiegał zgodnie z zasadami produkcji ekologicznej. Co to za zasady? Oto najważniejsze wytyczne:
- stosowanie naturalnych nawozów i środków ochrony roślin,
- rezygnacja z syntetycznych pestycydów,
- zakaz wykorzystania GMO,
- zakaz stosowania hormonów i ograniczenie stosowania antybiotyków wyłącznie do przypadków, gdy jest to niezbędne dla zdrowia zwierząt)
- zakaz klonowania
- dbałość o dobrostan zwierząt
- produkcja przetworzonych produktów ekologicznych jest oddzielona w czasie i przestrzeni od produkcji produktów nieekologicznych
- szczególne ograniczenia ilości substancji, które można dodawać do żywności i pasz oraz ograniczony wykaz zatwierdzonych dodatków i substancji pomocniczych w przetwórstwie, które można stosować w ramach produkcji ekologicznej.
Oznakowanie żywności ekologicznej. Kto musi mieć certyfikat?
Certyfikatem musi wykazać się zarówno rolnik jak i przetwórca, czy dystrybutor. Przerwanie ciągu certyfikacji na którymkolwiek etapie sprawia, że produkt finalny nie może już być uznany za żywność ekologiczną – więcej na ten temat piszemy w poniższym tekście: Certyfikacja ekologiczna krok po kroku
Żywność ekologiczna. Czy eko znaczy to samo, co bio i organic?
Uwaga! Pojęcia żywność ekologiczna i zdrowa żywność, żywność tradycyjna, bezglutenowa etc nie są tożsame. Produkty posiadające certyfikat mogą legitymować sie nazwami EKO, BIO, ORGANIC – te trzy pojęcia znaczą dokładnie to samo a ich użycie jest zastrzeżone prawnie tylko i wyłącznie dla produktów podlegających kontroli jednostki certyfikującej. Tutaj piszemy więcej na ten temat: Żywność Organic, BIO, EKO -czy są różnice
Żywność ekologiczna – to samo oznakowanie w całej Unii Europejskiej
Pamiętaj! Przepisy dotyczące żywności ekologicznej obowiązują na terenie wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Oznacza to, że wybierając produkt z logo ekoliścia masz gwarancję spełnienia tych samych wymogów niezależnie od kraju pochodzenia produktu.
Czy produkty „luzem” (np. na wagę) też mają certyfikat ekologiczny?
Kupując jabłka czy marchewkę na wagę w supermarkecie lub na bazarze, nie widzisz opakowania z euroliściem. Jak wtedy zyskać pewność, że wybierasz towar z certyfikatem?
w sklepie: Przy skrzynce z warzywami/owocami musi znajdować się wywieszka z informacją o certyfikacie oraz numerem producenta/dystrybutora.
na bazarze: Nie bój się pytać! Prawdziwy rolnik ekologiczny z dumą pokaże Ci aktualny certyfikat zgodności (w formie papierowej lub na telefonie), wydany przez uprawnioną jednostkę. Jeśli twierdzi, że „panie, ja pryskam tylko gnojówką, ale certyfikatu nie mam, bo to drogie” – cóż, kupujesz na własne ryzyko.
Oznakowanie kosmetyków naturalnych
Regulacje dotyczące oznakowania żywności ekologicznej nie mają zastosowania do kosmetyków. Tutaj sytuacja jest bardziej skomplikowana i wciąż nie doczekaliśmy się jednolitego, publicznego systemu oznakowania. Więcej na ten temat piszemy w tekście: Certyfikaty dla kosmetyków naturalnych
Najczęściej zadawane pytania (FAQ) – Jak rozpoznać żywność EKO?
1. Jak wygląda oficjalne logo żywności ekologicznej w UE?
Oficjalnym logo jest tzw. „euroliść”. Przedstawia on dwanaście białych gwiazdek ułożonych w kształt liścia na jasnozielonym tle. Jest to jedyny unijny znak prawnie gwarantujący ekologiczne pochodzenie produktu.
2. Czy napis „100% naturalny” oznacza, że produkt jest ekologiczny?
Nie. Hasła takie jak „naturalny”, „wiejski”, „zdrowy” czy „z czystych rejonów” to często chwyty marketingowe (greenwashing). Żywność ekologiczna musi posiadać unijne logo liścia z gwiazdek oraz numer jednostki certyfikującej.
3. Gdzie na etykiecie szukać numeru certyfikatu?
Numer jednostki certyfikującej (w Polsce ma on format PL-EKO-XX, gdzie XX to numer od 01 do 12) musi znajdować się w tym samym polu widzenia co unijne logo ekologiczne – najczęściej umieszcza się go bezpośrednio pod nim lub obok niego.
4. Czy produkty bio, eko i organic oznaczają to samo?
Tak. W świetle unijnego prawa pojęcia „eko”, „bio” oraz „organic” są synonimami. Wszystkie te trzy określenia są prawnie zastrzeżone wyłącznie dla produktów posiadających oficjalny certyfikat rolnictwa ekologicznego.
5. Czy warzywa sprzedawane na wagę (luzem) mogą być ekologiczne?
Tak, ale sprzedawca ma obowiązek odpowiednio je oznaczyć. Przy skrzynce w sklepie musi znajdować się wywieszka z numerem certyfikatu i informacją o pochodzeniu. Na bazarze rolnik powinien na życzenie okazać aktualny certyfikat zgodności.
6. Czy certyfikat eko gwarantuje, że produkt nie zawiera GMO?
Tak. Jedną z fundamentalnych zasad unijnego rolnictwa ekologicznego jest całkowity zakaz stosowania organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO) na każdym etapie produkcji i przetwarzania żywności.
7. Jak sprawdzić, czy numer certyfikatu na opakowaniu jest prawdziwy?
Autentyczność certyfikatu można zweryfikować w publicznych rejestrach. W Polsce wykaz certyfikowanych producentów ekologicznych prowadzi Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (IJHARS) na swojej stronie internetowej.
8. Co oznacza dopisek pod logo „Rolnictwo PL” lub „Rolnictwo UE”?
Jest to obowiązkowa informacja o miejscu pochodzenia surowców rolniczych. „Rolnictwo PL” oznacza, że 100% surowców wytworzono w Polsce. „Rolnictwo UE” wskazuje na kraje Unii, a „Rolnictwo spoza UE” – na kraje trzecie.
9. Czy kosmetyki z zielonym listkiem są certyfikowane tak samo jak żywność?
Nie. Unijne logo „euroliścia” i powiązane z nim przepisy prawne dotyczą wyłącznie produktów spożywczych oraz pasz. Kosmetyki naturalne i ekologiczne są certyfikowane przez prywatne, niezależne instytucje (np. Ecocert, Cosmos).
10. Kto w łańcuchu dostaw musi posiadać certyfikat eko?
Certyfikat musi posiadać każdy podmiot, który produktem zarządza: rolnik, przetwórca, konfekcjoner (pakowacz), importer, a także dystrybutor i sklep hurtowy. Przerwanie tego łańcucha odbiera produktowi prawo do oznaczenia „eko”.
