Mniszek lekarski – właściwości i zastosowanie

Mniszek lekarski zbiera się na przełomie kwietnia i maja.

Uważany za pospolity chwast i tępiony przez ogrodników mniszek lekarski to prawdziwa skarbnica zdrowia! Właśnie teraz, na przełomie kwietnia i maja, warto pozyskiwać ten surowiec i przygotować z niego leczniczy syrop.

Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) to szeroko rozpowszechniona bylina z rodziny Asteraceae. Rośnie na  obszarach północnej i  zachodniej  Europy,  północno-zachodniej Syberii, w  Islandii,  na  Grenlandii oraz we wschodniej Kanadzie. Dla wielu z nas to zwykły chwast, który usuwamy podczas robienia porządków w ogrodzie. Spotkać go można na nieużytkach,  poboczach dróg, łąkach czy trawnikach. W rzeczywistości jednak to niezwykle cenna roślina lecznicza, której działanie potwierdzają liczne badania naukowe.

W mniszku lekarskim znaleźć można substancje aktywne, głownie należące do fenoli i terpenów. Towarzyszą im węglowodany, białka, nienasycone kwasy  tłuszczowe, witaminy oraz minerały.

Dlaczego warto używać ziół?

Mniszek lekarski lekiem na wiele dolegliwości

Mniszek lekarski zaczęto stosować w medycynie naturalnej na przełomie X i XI wieku. Stosowano ją w leczeniu chorób wątroby i śledziony.  Dużo uwagi w swoich badaniach poświecił tej roślinie lekarz Leonhard Fuchs, żyjący w XVI wieku jeden z czwórki ojców niemieckiej botaniki. Opisał on zastosowanie mniszka lekarskiego w terapii dny moczanowej, zapalenia pęcherza, biegunki oraz schorzeń układu pokarmowego. Z kolei żyjący w Ameryce Północnej Indianie z rośliny tej wytwarzali napar, wspomagający leczenie zgagi i niestrawności.

Mniszek lekarski znany jest też w medycynie chińskiej, gdzie jest składnikiem mieszanek wzmacniających odporność.

Właściwości mniszka lekarskiego

Gdy pozna się właściwości mniszka lekarskiego, trudno już patrzy się na tę roślinę przez pryzmat chwastów. Staje się ona cennym surowcem leczniczym, który w naszej szerokości geograficznej jest na wyciągnięcie ręki.

Składniki obecne w mniszku lekarskim odpowiadają za jego cenne właściwości przeciwutleniające. Wykazano, że napar z liści mniszka lekarskiego znacząco hamuje tworzenie wolnych rodników tlenowych (zaraz po zielonej i czarnej herbacie). Badania dowodzą ponadto, że mniszek lekarski wykazuje działanie hepatoprotekcyjnie (chroni komórki wątroby przed uszkodzeniem i pobudza je do odbudowy i regeneracji). Jego regularne spożywanie w postaci naparów zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby miąższu wątroby.

Potwierdzono również, że ekstrakty z liści mniszka lekarskiego wpływają na obniżenie poziomu bilirubiny, ALT, AST, fosfatazy zasadowej (ALP), cholesterolu, trójglicerydów, frakcji lipoprotein o małej gęstości (LDL) i  frakcji lipoprotein o  bardzo  małej gęstości  (VLDL).

Obecne w mniszku lekarskim składniki wspomagają też zwalczanie drobnoustrojów. Radzą sobie z wieloma bakteriami i grzybami, wzmacniają też układ immunologiczny. Działają przeciwzapalnie.

Jak zbierać zioła? 4 rzeczy, o których trzeba pamiętać

Badania wykazują ponadto, że mniszek lekarski ma zdolność hamowania wzrostu komórek nowotworowych (ekstrakt  z  korzeni  hamował  wzrost liczny komórek raka piersi, natomiast ekstrakt z liści hamował inwazję komórek raka prostaty).

Udowodniono, że mniszek lekarski może łagodzić skutki chemioterapii i wzmocnić osłabiony chorobą i terapią układ odpornościowy.

Jednym ze  skutecznych środków stosowanych w chemioterapii jest doksorubicyna, jednak jej zastosowanie wywołuje wiele skutków ubocznych, takich jak kardiotoksyczność,  utrata  włosów i  ból gardła.  Ponadto  doksorubicyna wpływa  na  układ odpornościowy poprzez zmniejszenie ekspresji interleukin α, interferonu γ, komórek NK i proliferację  limfocytów.  Kasianningsih i  in. (2011)  zbadali  wpływ etanolowego  ekstraktu  z  liści Taraxacum officinale na  komórki  układu odpornościowego  szczurów,  którym jednocześnie  podawano  doksorubicynę.  Ekstrakt  z  mniszka  lekarskiego  podawany szczurom  w  różnych  stężeniach  (500  mg/kg,  1000  mg/kg)  wpłynął  na  wzrost  liczby komórek  odpornościowych,  przy jednoczesnym stosowaniu doksorubicyny. Surowiec wykazuje zatem działanie immunosupresyjne, co potwierdza jego zdolność pobudzenia funkcji układu odpornościowego. Ekstrakt z  mniszka lekarskiego w dawce 500  mg/kg lepiej hamował skutki uboczne  doksorubicyny

– przekonują Bernadetta Lis i Dorota Grabek-Lejko w artykule „Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) – potencjalne właściwości prozdrowotne”.

Naukowcy przekonują też, że na ekstrakty z korzeni mniszka reagują nowotwory skóry (czerniaki).

Małgorzata Kalemba-Drożdż: Chwasty to dodatkowy plon, gratis od Matki Natury [wywiad]

Mniszek lekarski w kuchni

Mniszek lekarski ma wiele walorów kulinarnych. To cenny chwast jadalny, który może być spożywany na surowo, po obróbce termicznej oraz w formie syropu lub soku. W Francji kwiaty tej roślinny często wykorzystuje się w czasie przygotowywania sałatek. Są też stosowane jako dodatek aromatyzujący do napojów, serów i słodyczy. W Stanach Zjednoczonych z prażonych korzeni mniszka produkuje się zdrowe substytuty kawy i herbaty.

Suszone liście mniszka stanowią częsty dodatek mieszanek ziołowych wspomagających trawienie.

Pozyskiwanie mniszka lekarskiego

Jeszcze do niedawna mniszek pospolity zbierany był z pól i nieużytków. Rosnące zainteresowanie tą rośliną sprawiło, że zaistniała potrzeba na powstanie dużych plantacji. Wiele z nich funkcjonuje we Francji i Niemczech, choć i w Polsce z roku na rok pojawia się ich coraz więcej.

Uprawa mniszka lekarskiego jest stosunkowo łatwa. Roślina nie jest wymagająca. Do wzrostu potrzebuje dużo słońca.

Liście i kwiaty zbiera się wiosną, gdy są najmłodsze (wtedy też mają najwięcej cennych substancji prozdrowotnych). Z kolei zbiór korzeni przypada na późną jesień.

Zebrany surowiec najczęściej jest suszony, najlepiej w sposób naturalny (w przewiewnym i zacienionym pokoju).

Przepis na syrop z mniszka lekarskiego

Zbierz 350 kwiatów mniszka lekarskiego. Rozłóż je cienko na kilka godzin na płótnie, by wyszły czarne robaki. Włóż kwiaty do garnka i zalej 1,5 l wody. Podgrzej powoli, aż płyn zacznie wrzeć. Gotuj na małym ogniu przez 0,5 h, następnie przecedź, solidnie odciśnij. Dodaj 1,5 kg cukru oraz wyciśnięty sok z jednej cytryny. Ponownie ustaw na ogniu i gotuj wolno na małym ogniu kolejne 2 h. Co pewien sprawdzaj konsystencję syropu. Nie może być ani za gęsty, ani za rzadki, bo wtedy może skwaśnieć. Syrop zlej do słoików i odstaw w ciemne, suche miejsce.

Przepis pochodzi z książki “100 naturalnych sposobów na przeziębienie, kaszel i gorączkę”, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Gaj w serii “Zdrowi z natury”.