Czarnuszka (kmin czarny) – co warto o niej wiedzieć?


Czarnuszka jest jednoroczną rośliną z rodziny jaskrowatych. Pochodzi z Bliskiego Wschodu, skąd zawędrowała na południe Europy i dalej. Jako roślina lecznicza i przyprawa znana jest od starożytności. Nazwy stosowane zamiennie to czarnucha, kmin czarny, panna w zieleni, kąkolnica.


Nasiona i olej mają silny, korzenny zapach i smak przypominający gorzką kawę. O czarnuszce wspomina Biblia, a pierwszy opisał ją lekarz Dioskurides Pedanios. W Polsce jest uprawiana, a zdarza się, że dziczeje i zasiedla tzw. siedliska ruderalne.

Inną odmianą jest czarnuszka damasceńska. Stała się popularna w Indiach, Egipcie, Turcji, Bułgarii, gdzie tradycyjnie używa się jej do leczenia nieżytu żołądka i jelit, ponieważ ma właściwości rozkurczające, antybakteryjne i wspomaga wydzielanie żółci.


Rokitnik – mało znany cud natury

Zioło przyprawowe i skarb w fitoterapii

Natura oferuje nam niezliczone bogactwa, z których wiele zostało odkrytych i zapomnianych. Zbyt często zapominamy, że współczesna farmacja wiele czerpie z natury. Czarnuszka ma pod względem właściwości leczniczych niezwykłe zalety.

Cenny olej z czarnuszki

Surowcem leczniczym jest proszek z nasion i olej czarnuszkowy (zwany złotem faraonów), pozyskiwany z nasion, oraz same nasiona. Główne składniki to olej (30-35%) i zawarty w nim olejek eteryczny (0,4-2,5%), alkaloidy, fitosterole, witamina E, karoten, saponiny, tymol, taniny, flawonoidy. Olej ma aż 55,8% kwasu linolowego, który musi być dostarczany organizmowi z zewnątrz, a wspomaga naturalną odporność, obniża ryzyko zachorowania na chorobę niedokrwienną serca, ma znakomity wpływ na skórę. Duża jest też zawartość protein w nasionach (22%), w tym niezbędnych dla zdrowia człowieka dziewięciu aminokwasów: fenyloalaniny, izoleucyny, leucyny, lizyny, metioniny, treoniny, tryptofanu, waliny.

Olej jest dość stabilny i może być długo przechowywany.

Jagna Niedzielska: W kuchni najważniejszy jest produkt

Zalety czarnuszki

Nic dziwnego, że starożytni uznawali czarnuszkę za panaceum. Ma wiele składników aktywnych, dzięki czemu:

  • obniża poziom cukru we krwi,
  • zmniejsza ryzyko zakrzepów i zatorów,
  • działa przeciwbólowo w bólach różnego pochodzenia (dzięki malantynie) i uspokajająco,
  • działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybicznie i antywirusowo,
  • zwalcza pasożyty,
  • wspomaga produkcję i wydzielanie żółci,
  • wspomaga laktację,
  • działa rozkurczająco,
  • odkaża układ pokarmowy i oddechowy,
  • działa moczopędnie i przeciwobrzękowo,
  • odtruwa miąższ wątroby ze związków toksycznych i nadmiaru leków, co wykazano w badaniach klinicznych,
  • stymuluje układ odpornościowy (w tym syntezę interferonu),
  • istnieją doniesienia o wpływie przeciwnowotworowym wyciągów z czarnuszki siewnej (dzięki alfa-hederynie),
  • hamuje odczyny autoagresji immunologicznej, stąd jako jedna z niewielu roślin znajduje zastosowanie w leczeniu tocznia, alergii, reumatyzmu, łuszczycy,
  • szwajcarskie badania wskazują na skuteczność wyciągu w ochronie wątroby i żołądka (do głównych fosfolipidów należy ważna dla regeneracji wątroby fosfatydylocholina (46–48% całkowitej ilości fosfolipidów),
  • olejek eteryczny z czarnuszki i jej wyciąg spirytusowy powstrzymują atak astmy.

Tradycyjnie przy pomocy wyciągów i oleju leczy się schorzenia górnych dróg oddechowych, nawracające infekcje, na źle gojące się rany, infekcje skórne, trądzik (napar wewnętrznie i jako tonik).


Inne zastosowania czarnuszki

Czarnuszka ma dekoracyjne kwiaty i mieszki nasienne, zatem jak wiele innych roślin można ich używać w bukietach, girlandach, mieszankach zapachowych.

Wyciąg z nasion ma działanie konserwujące i ochronne przed promieniowaniem, stąd stosuje się go czasem w produkcji kosmetyków.

Warto rozejrzeć się w sklepach ze zdrową żywnością i spróbować zastosować nasiona nie tylko do posypywania domowych wypieków. Zmielone można spożywać z miodem, w nalewkach, naparach i jako przyprawę do mięs, sałatek i zup, bo choć smak ma ostry, to nie podrażnia żołądka nawet przy chorobie wrzodowej.


Mimo braku istotnych skutków ubocznych czy toksyczności w leczeniu nasionami, przeciwwskazaniem do ich stosowania jest ciąża. Roślina jest trująca dla ryb i bezkręgowców.