Fundacja Agro-Perma-Lab oraz Fundacja im. Heinricha Bölla w Warszawie zorganizowały Szkołę Agroekologii – kolejną edycję bezpłatnego, niekomercyjnego programu edukacyjno-społecznego z myślą o transformacji ekologicznej i budowaniu odporności lokalnych wspólnot.
Czterodniowy zjazd stacjonarny odbywał się w dniach 11–14 września 2026 roku w przestrzeni Ekologicznego Uniwersytetu Ludowego w Grzybowie.
Więcej niż kurs rolniczy
Szkoła Agroekologii to program wyróżniający się na mapie polskich inicjatyw edukacyjnych. Nie jest tradycyjnym kursem uprawy czy hodowli ani cyklem wykładów online. Program opiera się między innymi na myśleniu systemowym, głębokiej ekologii, sprawiedliwości społecznej oraz bezpośrednim kontakcie z ziemią i lokalną społecznością.
Agroekologia łączona jest tu właśnie w ujęciu całościowym – jako nauka, praktyka oraz ruch społeczny. Obejmuje ona bowiem cały system żywnościowy: od troski o stan gleby i bioróżnorodność, po organizację sprawiedliwych społeczności ludzkich, z zachowaniem dbałości o dobrostan producentów oraz konsumentów.
Program i kluczowe obszary tematyczne
Podczas tegorocznego zjazdu uczestniczki i uczestnicy brali udział w warsztatach stacjonarnych, dyskusjach oraz wizycie w położonym nieopodal gospodarstwie ekologicznym działającym zgodnie z zasadami agroekologii. Do najważniejszych zagadnień realizowanych w programie jak co roku należały:
- Relacje z naturą i głęboka ekologia;
- Bioróżnorodność krajobrazu wiejskiego, ochrona gleb, żywność i wyzwania klimatyczne;
- Polityczny i społeczny wymiar jedzenia;
- Rola kobiet w rolnictwie oraz przyszłość współczesnej wsi.
Ze względu na międzynarodowy wymiar zagadnień i wymianę doświadczeń, część zajęć była prowadzona w języku angielskim.
Dla kogo?
Inicjatywa skierowana jest do osób zaangażowanych w budowanie etycznej, lokalnej i zrównoważonej przyszłości żywności. Wśród 15 wyłonionych w procesie rekrutacji uczestników znaleźli się przedstawiciele organizacji pozarządowych, aktywiści, dziennikarze, ogrodnicy, edukatorzy, naukowcy, artyści, a także osoby na co dzień wytwarzające żywność dla lokalnej społeczności i pracujące w rolnictwie czy doradztwie.
Wybrane tematy Szkoły Agroekologii 2026
Spotkania ze specjalistami skupionymi w ramach EUL mają pomóc wypracować rozwiązania systemowe pozwalające na większą skuteczność i sprawiedliwość. Wymaga to dalszych działań różnorodnych wspólnot skupionych na podobnych wartościach, a wszystko to często okazuje się być w zakresie agroekologii.
„Co to za świat, w którym nie ma ptaka, owada ani ziół? Gdzie dzieje się obecność tylko jednego gatunku?”
Michał Książek, „Atlas dziur i szczelin”.
Współczesne systemy produkcji żywności
Rozmowy, które toczyły się w ramach Szkoły Agroekologii dotyczyły między innymi krytycznych tematów. Współczesność pokazuje nam, jak wrażliwe są przemysłowe systemy produkcji żywności, jak zależne od logistyki i od dostaw np. energii. Siła rozproszonych, mniejszych społeczności rolnych może właśnie polegać na tym, że są dobrym wsparciem. Potrafią szybko współdziałać, łączyć i dostarczać żywność lokalnym mieszkańcom, a to bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo w razie kryzysu. Sieciowanie ułatwia te aktywności. Warto zatem docenić takie rozwiązania jak np. Rolnictwo Wspierane przez Społeczność (RWS) i rolniczy handel detaliczny. Trzeba zdać sobie sprawę, że 1/3 produkowanej żywności jest marnowana, większość w procesie przetwórczym (przemysłowym). Należy wypracować i dbać o te ścieżki dostępu bezpośrednio łączące producentów i konsumenta.
Jak dziś wygląda praca na wsi
Tylko 11% osób na wsi utrzymuje się wyłącznie z rolnictwa. Większość mieszkańców wsi pracuje w innych sektorach (np. w usługach, przemyśle lub dojeżdża do miast) albo utrzymuje się z emerytur i rent. Polityka żywnościowa powinna zatem być tworzona tak, by rolnictwo opłacało się także młodym. Ziemię powinni posiadać ci, którzy chcą ją uprawiać. Potrzebna jest ponadto ochrona gleb. Taka odrębna ustawa jeszcze w Polsce nie powstała. Jak dotąd ochrona opiera się na Ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz na unijnych i krajowych przepisach dotyczących tzw. warunkowości (GAEC) w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (CAP).
Regeneracja gleby
W obecnych przepisach krajowych oraz unijnych brakuje zintegrowanego, biologicznego i także rynkowego podejścia do gleby jako żywego ekosystemu. Właśnie to eksperci, gleboznawcy i organizacje rolnicze wskazują jako główną słabość obecnego systemu prawnego.
Istniejące regulacje skupiają się na ochronie ilościowej (administracyjnej) lub na zwykłym spełnianiu minimalnych norm biurokratycznych, pomijając rzeczywistą regenerację i podnoszenie jakości biologicznej ziemi.
Prowadzący, między innymi dr Joanna Sucholas, inż. Michał Książek, dr Paulina Sobiesiak-Penszko, Barbara Kurek, Klaudia Kryńska oraz niektórzy inni goście: Ashley Parsons, Kaśka Maciąg (kooperatywa Dobrze), Thierry Lohr, Ann Marie-Weber mieli okazję opowiedzieć o:
- agroekologii jako całości
- hot spotach różnorodności biologicznej w krajobrazie rolniczym (ich funkcjach, ochronie i odtwarzaniu)
- jak działa współczesny system żywnościowy
- żywotności wsi i jej przemianach
- edafonie glebowym (ziemia, gleba i cykl zależności)
- przenoszeniu dobrych praktyk (co można przenieść, a czego się nie da adaptować w innym miejscu)
- budowaniu lokalnej demokracji opartej na zaufaniu
- dostępie do ziemi i jej pozyskiwaniu.
Szkoła miała wymiar wielopłaszczyznowego podejścia do istotnych dla agroekologii kwestii. Uczestnicy zdecydowanie określali swoją chęć do dzielenia się tą wiedzą dalej w poczuciu przynależności do swoich lokalnych inicjatyw i społeczności.
Edukacja czerpiąca z agroekologii i gospodarowania ziemią łączy naukowe zasady ekologiczne z tradycyjną oraz rdzenną wiedzą, aby tworzyć zrównoważone, odporne i oparte na społecznościach systemy żywnościowe.
Organizatorzy Szkoły Agroekologii:
- Fundacja Agro-Perma-Lab – organizacja tworzona przez kobiety, dla których agroekologia stanowi narzędzie do budowania sprawiedliwej przyszłości. Działa na obszarze od Polski po Azję Centralną, łącząc edukację, naukę i sztukę w celu sieciowania środowisk oraz projektowania odpornych systemów żywnościowych.
- Fundacja im. Heinricha Bölla w Warszawie – niemiecka fundacja zielonej polityki wspierająca zrównoważony rozwój, demokrację, prawa człowieka i transformację społeczno-ekologiczną w ponad 60 krajach na świecie.
Więcej informacji: agropermalab.org | pl.boell.org
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19950160078
