Kilka kropli olejku w wodzie do polewania kamieni potrafi zmienić zwykły seans w saunie w prawdziwy rytuał. Żeby jednak aromat był przyjemnością, a nie źródłem podrażnień, warto wiedzieć, co właściwie wlewamy do wiadra. Poniżej wyjaśniamy, jak odróżnić olejek eteryczny od zapachowego, co sprawdzić w dokumentach olejku, jak go dawkować i kto powinien zachować szczególną ostrożność.
Olejek eteryczny czy zapachowy? Zacznij od etykiety
Na półkach obok siebie stoją naturalne olejki eteryczne, olejki zapachowe i „aromaty do sauny”. Wyglądają podobnie, ale to zupełnie różne produkty. Naturalny olejek eteryczny pozyskuje się z rośliny, najczęściej przez destylację parą wodną, a olejki z cytrusów – przez tłoczenie skórki. Olejek zapachowy to zwykle kompozycja zapachowa, często syntetyczna, przygotowana po to, żeby ładnie pachniała.
Na etykiecie dobrego olejku eterycznego znajdziesz:
- łacińską nazwę rośliny, np. Eucalyptus globulus, Pinus sylvestris, Mentha piperita,
- część rośliny i metodę pozyskania, np. liście, destylacja parą wodną,
- informację, że to 100% olejek eteryczny, bez dodatków,
- ostrzeżenia i piktogramy – naturalny olejek to substancja aktywna, więc ich obecność jest dobrym znakiem, a nie powodem do niepokoju.
Ostrożność powinny wzbudzić określenia „olejek zapachowy”, „kompozycja zapachowa”, „parfum”, „fragrance” albo „aroma” w składzie, a także brak nazwy łacińskiej. Część gotowych „naparów do sauny” to rozcieńczone koncentraty z emulgatorami lub alkoholem – to nie musi być nic złego, ale wtedy nie kupujesz czystego olejku eterycznego i dawkowanie będzie inne.
Karta charakterystyki (MSDS) – które sekcje przeczytać
Karta charakterystyki to dokument, który producent lub dystrybutor substancji chemicznej przygotowuje zgodnie z przepisami UE (REACH). Ma 16 sekcji i choć wygląda technicznie, kilka z nich warto przeczytać przed użyciem olejku w saunie:
- Sekcja 2 – identyfikacja zagrożeń. Tu znajdziesz piktogramy i zwroty zagrożeń, np. H226 (łatwopalna ciecz i pary), H304 (połknięcie i dostanie się przez drogi oddechowe może grozić śmiercią), H315 (działa drażniąco na skórę) czy H317 (może powodować reakcję alergiczną skóry). To nie znaczy, że olejek jest „szkodliwy” – pokazuje, czego nie robić: nie połykać, nie nakładać na skórę bez rozcieńczenia, trzymać z dala od dzieci.
- Sekcja 3 – skład. Potwierdza, że w butelce jest olejek z konkretnej rośliny (z numerem CAS), a nie mieszanina.
- Sekcja 9 – właściwości fizyczne. Najważniejsza w kontekście sauny jest temperatura zapłonu. Dla wielu olejków to zaledwie kilkadziesiąt stopni Celsjusza, a powietrze w saunie fińskiej ma 80-100°C, kamienie są jeszcze gorętsze. Dlatego czystego olejku nigdy nie wlewa się bezpośrednio na kamienie ani na piec.
Jeśli sprzedawca nie potrafi udostępnić karty charakterystyki olejku, to ważna informacja o jakości całej oferty.
Lista alergenów i certyfikat IFRA
Naturalne olejki eteryczne zawierają związki, które są na unijnej liście substancji zapachowych mogących uczulać, np. limonen, linalol, cytral, geraniol czy eugenol. Ich obecność w olejku jest naturalna – pochodzą z rośliny. Lista alergenów pozwala jednak sprawdzić, czy olejek zawiera związek, na który jesteś uczulony.
Certyfikat IFRA określa, w jakim maksymalnym stężeniu olejek może być użyty w różnych kategoriach kosmetyków. W saunie nie nakładamy olejku na skórę, ale certyfikat jest kolejnym sygnałem, że producent zna skład swojego olejku i bierze odpowiedzialność za jego bezpieczeństwo.
Jak dawkować olejek w saunie
- Zawsze rozcieńczaj olejek w wodzie. Wlej do wiadra lub czerpaka 0,5-1 litra wody i dodaj olejek. Przy pierwszym seansie wystarczą 3-5 kropli – w gorącej kabinie zapach jest dużo intensywniejszy niż w temperaturze pokojowej.
- Mieszaj przed każdym polaniem. Olejek nie rozpuszcza się w wodzie i zbiera się na powierzchni, więc krótko zamieszaj wodę przed polaniem kamieni.
- Polewaj stopniowo. Kilka mniejszych porcji daje równomierny aromat i nie zaskakuje osób siedzących na górnej ławce.
- Kula lodowa. Olejek możesz też wkroplić w kulę lodową i położyć ją na kamieniach pieca. Lód topnieje stopniowo, więc aromat uwalnia się wolniej i równomierniej niż przy polaniu z wiadra.
- Nigdy czystego olejku na kamienie. Nierozcieńczony olejek na gorącym kamieniu może się zapalić, a jego opary mocno drażnią oczy i drogi oddechowe.
- Nie nakładaj olejku na skórę w saunie. W wysokiej temperaturze skóra jest bardziej wrażliwa, a nierozcieńczony olejek łatwo ją podrażnia.
Więcej sposobów aromatyzowania sauny suchej, parowej i na podczerwień opisałam w przewodniku po olejkach do sauny.
Olejki, których lepiej nie używać w saunie
Jako olejki do sauny najlepiej sprawdzają się te o świeżym, leśnym albo cytrusowym zapachu, np. sosnowy, świerkowy, jodłowy, eukaliptusowy, miętowy czy pomarańczowy. Lepiej natomiast zrezygnować z olejków o silnym działaniu drażniącym na skórę i błony śluzowe, takich jak olejek cynamonowy, goździkowy, z oregano czy tymiankowy. W gorącym, wilgotnym powietrzu ich działanie jest jeszcze mocniejsze. Ostrożnie dawkuj też olejki o bardzo intensywnym zapachu, np. ylang-ylang – często wystarczy jedna kropla.
Kto powinien szczególnie uważać
- Przy dzieciach poniżej 6 lat nie używaj olejków bogatych w mentol i 1,8-cyneol, takich jak mięta pieprzowa, eukaliptus czy rozmaryn. Jeśli dziecko korzysta z sauny, lepiej zrezygnować z aromatu albo wybrać bardzo łagodny olejek w minimalnej ilości.
- Osoby z astmą i chorobami układu oddechowego. Intensywny zapach w gorącym powietrzu może wywołać kaszel lub duszność. Zacznij od jednej kropli i obserwuj reakcję, a przy objawach wyjdź z sauny.
- Osoby z wrażliwą skórą i alergiami. Sprawdź listę alergenów olejku i unikaj kontaktu olejku ze skórą.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią. Przed użyciem olejków eterycznych warto skonsultować się z lekarzem – nie wszystkie olejki są zalecane w tym czasie.
Sauna publiczna – kilka zasad savoir-vivre
W saunach publicznych za polewanie kamieni zwykle odpowiada saunamistrz, a regulamin często zabrania używania własnych olejków. Zawsze zapytaj obsługę, zanim wlejesz coś do wiadra. Jeśli możesz polewać sam, uprzedź pozostałe osoby i zapytaj, czy aromat im odpowiada – dla kogoś z astmą to ważne pytanie.
Jak przechowywać olejki do sauny
Olejki eteryczne przechowuj w szczelnie zamkniętych butelkach z ciemnego szkła, w chłodnym miejscu i poza zasięgiem dzieci. Nie zostawiaj butelki w kabinie ani przy piecu – ciepło przyspiesza utlenianie olejku, a otwarta butelka przy wysokiej temperaturze to niepotrzebne ryzyko.
Najważniejsze w skrócie
- Kupuj olejki z nazwą łacińską rośliny i informacją „100% olejek eteryczny”.
- Przeczytaj w karcie charakterystyki sekcje 2, 3 i 9 – zwłaszcza temperaturę zapłonu.
- Zawsze rozcieńczaj olejek w wodzie (zacznij od 3-5 kropli na 0,5-1 litra) albo wkrop go w kulę lodową.
- Pomiń w saunie olejki silnie drażniące, np. cynamonowy, goździkowy, z oregano i tymiankowy.
- Uważaj przy dzieciach, astmie, wrażliwej skórze i w ciąży.
O autorce
Natalia Almaszy prowadzi Harmony Oils – polską markę naturalnych olejków eterycznych. Pisze o tym, jak bezpiecznie i z przyjemnością korzystać z aromaterapii na co dzień.
