Teraz czytasz...
Jak i kiedy zabezpieczyć ogród przed mrozem? Poradnik

Jak i kiedy zabezpieczyć ogród przed mrozem? Poradnik

Avatar photo
Jak przygotować ogród na zimę.

Mroźna zima to dla ogrodnika najczęściej czas zasłużonego odpoczynku od prac na zewnątrz, ale dla samych roślin bywa dużym wyzwaniem. Choć wiele gatunków w naszych ogrodach doskonale radzi sobie z polskimi mrozami, to są też inne – zwłaszcza młode, egzotyczne lub te posadzone w niefortunnych miejscach albo w pojemnikach – one potrzebują ochrony na zimę

Co ważne, okrycie roślin nie polega na owijaniu wszystkiego w zasięgu wzroku w jeden dzień. Najważniejsze jest zrozumienie, że ogromne znaczenie mają zarówno odmiana, jak wiek rośliny oraz jej stanowisko. Każdy z tych czynników powinien być brany pod uwagę, zanim zadecydujemy, czy już czas zabezpieczyć rośliny przed mrozem.

Postaramy się doradzić, jak prawidłowo zabezpieczyć ogród przed zimą, jakich materiałów użyć, z czego lepiej zrezygnować i dlaczego pośpiech bywa najgorszym doradcą. Żeby nasz wysiłek miał sens i nie zaszkodził ulubionym roślinom warto zaplanować, jak działać.

Zanim zaczniemy: wiek rośliny, odmiany i stanowiska

Zanim sięgniemy po agrowłókninę czy słomę, przeanalizujmy sytuację w swoim ogrodzie. Trzy czynniki decydują o tym, czy dany okaz przetrwa zimę bez szwanku:

  • Wiek rośliny: Młode egzemplarze, które niedawno trafiły do gruntu, mają płytki, słabo rozwinięty system korzeniowy i cienką korę. Narażone na stres, dopiero ukorzeniają się w nowym miejscu. Są w związku z tym znacznie bardziej podatne na przemarzanie niż wieloletnie, zahartowane krzewy i drzewa.
  • Odmiana: To, że gatunek jest opisany jako mrozoodporny, nie oznacza, że każda jego odmiana przetrwa zimę w dobrej kondycji. Przykładowo, starsze drzewa owocowe popularnych, odpornych odmian zwykle nie wymagają okrywania. Z kolei odmiany karłowe, szczepione na pniu czy mniej powszechne nowości mogą ucierpieć już przy kilkustopniowym mrozie.
  • Stanowisko: Roślina rosnąca na zacisznym, osłoniętym od wiatru stanowisku, na przykład południowym murze ma zupełnie inne warunki niż ta sama roślina posadzona na przewiewnym, odsłoniętym pagórku. Na stanowiskach wietrznych mróz działa silniej, a wiatr dodatkowo wysusza. Rośliny w dobrze izolowanych pojemnikach mają większe szanse ale jeśli donice mogą przemarznąć, to lepiej je przenieść do jasnego, chłodnego garażu, szklarni albo nawet do domu (w miejsce, gdzie jest najwyżej 15 stopni). Jeśli nie możemy przenieść ciężkiej donicy, to trzeba owinąć ją dostępnym materiałem, który zapewni ochronę dla bryły korzeniowej. Wiele bylin poradzi sobie bez tego ale nie wszystkie.

Przewodnik po roślinach: jakiej potrzebują ochrony?

Mija nieco czasu i potrzeba uważnej obserwacji, zanim dowiemy się, jak czują się rośliny w naszym ogrodzie, zwłaszcza gdy brakuje śniegu, a mroźny wiatr dodatkowo wzmaga odczucie chłodu. Każda grupa ma przecież swoje unikalne wymagania. Czasami utracimy jakieś już po pierwszej zimie (w ten sposób przestałam uprawiać aktinidię). Oto jak można próbować podejść do poszczególnych gatunków:

Młode drzewka owocowe

W pierwszych latach po posadzeniu korona i pień są właściwie bezbronne wobec mrozów, gryzoni, zajęcy czy saren. Młode drzewka owocowe (zwłaszcza brzoskwinie, morele czy czereśnie) wymagają szczególnej troski: pień można otulić matą słomianą lub białą agrowłókniną. Starsze, tradycyjne drzewa owocowe odpornych odmian doskonale poradzą sobie same.

Karczochy

Te niezwykłe, jadalne warzywa bywają kapryśne w naszym klimacie. Nasadę karczochów warto zabezpieczyć suchą słomą lub liśćmi albo gałązkami iglastymi. „Zadbaj, by wokół roślin nie zalegała woda „– radzi Jacek Naliwajek. Nadmiar wilgoci połączony z mrozem doprowadzi do gnicia szyjki korzeniowej.

Wrażliwsze byliny

Egzotyczne akcenty na rabatach, takie jak penstemony, krokosmie i trytomy też nie poradzą sobie bez zimowej opieki. Osłaniamy je u nasady, dobierając ochronę do konkretnego gatunku (np. kopczykiem z kory lub liści). Bardzo ważne: pozostawiamy pędy do wiosny. Zaschnięte liście i łodygi stanowią dodatkową warstwę izolacyjną, a usunięcie ich jesienią mogłoby ułatwić wodzie wniknięcie do wnętrza karpy i spowodować jej zniszczenie.

Trawy ozdobne

Są odmiany, których nie warto obcinać nie tylko ze względu na ich urodę i pożyteczność dla zwierząt. Niektóre z wysokich, smukłych traw można związać lub zapleść w ozdobne „chochoły” i w ten sposób udekorują nasz ogród do wiosny chronione przed wnikaniem wody i mrozu wgłąb. To na przykład ciepłolubne: miskanty chińskie, rozplenice japońskie, piórkówki, proso rózgowate, trzcinniki. Zimozielone i pół zimozielone: turzyce, ostnica oraz delikatna trawa pampasowa.

Hortensje ogrodowe

Królowe letnich rabat zawiązują pąki kwiatowe na pędach zeszłorocznych już pod koniec lata. Jednak jeśli pąki zmarzną, latem nie zobaczymy kwiatów. Chronimy zatem nasadę oraz pędy z pąkami kwiatowymi. Przy silniejszych mrozach zastosujmy białą agrowłókninę lub luźny, przewiewny kaptur ze ściągaczem, który nie połamie kruchych gałązek.

Róże i budleje

Krzewy te wymagają klasycznego zabiegu: usypujemy kopczyk ziemi u podstawy (na wysokość ok. 20-30 cm). On doskonale ochroni pąki śpiące tuż przy ziemi. U róż piennych (szczepionych na pniu) zabezpieczamy również miejsce szczepienia w koronie, owijając je agrowłókniną lub lepiej jutą.

Młode magnolie, klony palmowe i katalpy

Te rośliny o ozdobnych liściach i koronach bardzo cierpią z powodu mroźnych wiatrów. Ściółkujemy ziemię wokół korzeni grubą warstwą kory lub liści. Na odsłoniętych stanowiskach otulamy także pędy za pomocą jutowych płacht lub agrowłókniny.

Zimozielone liściaste (laurowiśnie, różaneczniki, ostrokrzewy)

W ich przypadku największym zagrożeniem nie jest sam mróz, lecz tzw. susza fizjologiczna. Nadal trwa u nich fotosynteza, a skoro nie przechodzą w stan uśpienia, to potrzebują wody. Podlewamy je obficie, jeśli jesień była sucha, a gleba jeszcze nie zamarzła. Chronimy przed wysuszającym wiatrem i ostrym zimowym słońcem, które pobudza transpirację. To właśnie nadmierne parowanie zabija roślinę, gdy jej korzenie nie mogą pobrać wody z zamarzniętej ziemi . Najlepiej też nie sadzić ich na odsłoniętym stanowisku, gdzie będą narażone na wszystkie czynniki, jakie im szkodzą.

Moje obserwacje w ogrodzie

Mam pewne obserwacje i doświadczenia z laurowiśniami – po czterech latach zauważam na przykład, że:

– warto posadzić małe rośliny, bo po pierwsze są tańsze i będzie odrobinę mniej żal, jeśli zmarzną. Po drugie łatwiej je osłonić. Natomiast duże okazy nie dość, że kosztują sporo, to trudno powiedzieć, czy się przyjmą, zwłaszcza jeśli pozostawimy je same sobie.

Zobacz także
kwaśna śmietana w misce z łyżką na niebieskim drewnianym tle

– Trzeba je nawozić na przykład granulowanym obornikiem (jesienią), a wówczas znacznie lepiej rosną. Od maja kolejnego roku można się spodziewać dużych przyrostów i odbudowy pokroju po surowej zimie.

– Nie trzeba tracić nadziei, nawet jeśli sporo liści zmarznie. Jest szansa, że roślina „odbije”, jeśli tylko będziemy pamiętać o podlewaniu wiosną (i nawożeniu jesienią).

– Zmarznięte, chore i uszkodzone liście warto szybko zerwać i wyrzucić, bo nie trzeba wówczas wykonywać oprysków. Uschnięte gałązki obcinamy wiosną. Choroba grzybowa powszechna u laurowiśni, a objawiająca się obecnością okrągłych dziurek (wygląda na atak owada, a jednak to nie to) ma wówczas znacznie mniejsze szanse na atak.

Czego nie okrywać za wcześnie i dlaczego?

Jednym z najczęstszych błędów popełnianych przez ogrodników jest zbyt wczesne owijanie roślin. Zrobienie tego w październiku lub na początku listopada (gdy temperatury wciąż są dodatnie) przynosi więcej szkody niż pożytku.

  • Narażenie na choroby: Zbyt wczesne założenie szczelnych okryć hamuje proces hartowania się rośliny. Dodatkowo, przy ciepłej i wilgotnej pogodzie pod osłonami tworzy się mikroklimat sprzyjający rozwojowi chorób grzybowych oraz gniciu pędów.
  • Kuszenie szkodników: W ciepłych, osłoniętych materiałach chętnie szukają schronienia na zimę gryzonie (np. myszy i nornice), które mogą zniszczyć korę i pąki ulubionych roślin.

Kiedy zacząć? Poczekajmy na pierwsze dłużej utrzymujące się przymrozki, gdy temperatura przez kilka dni z rzędu spada w nocy do około -5°C, a wierzchnia warstwa gleby lekko przemarza. Rośliny zdążą wejść w stan głębokiego spoczynku.

Naturalne osłony czy sztuczna agrowłóknina?

Agrowłóknina jest bardzo wygodna (po każdym sezonie piorę ją i używam wiele lat), ale ogród ekologiczny ceni rozwiązania przyjazne środowisku. Zatem jakich naturalnych osłon warto użyć, aby minimalizować użycie plastiku w ogrodzie?

  1. Gałązki iglaste: Doskonałe do okrywania niskich bylin, wrzosów i roślin cebulowych kiedy nie ma śniegu, który by je ochronił. Przepuszczają powietrze, zatrzymują śnieg i nie psują się. Ocaliły moją lawendę przed kilkudniowymi mrozami po 20°C.
  2. Liście (szczególnie dębowe lub bukowe): Są lekkie, wolno się rozkładają i świetnie izolują. Idealne zwłaszcza do tworzenia kopczyków wokół wrażliwych krzewów. Unikajmy jednak mokrych i ciężkich liści (np. z klonu zwyczajnego), które łatwo się sklejają i psują.
  3. Słoma i maty słomiane: To tradycyjny, ciepły i niezwykle estetyczny materiał. Słoma doskonale izoluje pnie drzew i nawet najbardziej wrażliwych krzewów, jednak pamiętajmy, że przyciąga gryzonie – na zimę można dodatkowo zabezpieczyć ją siatką o drobnych oczkach. Idealnie, jeśli mamy w pobliżu gospodarstwo rolne i uda się tam kupić kilka kostek słomy lub słomę luzem (w workach). Można też pytać w stadninach, czy mają tam nadmiar, który czasem da się tanio odkupić.
  4. Kora sosnowa i zrębki: Niezastąpione do ściółkowania strefy korzeniowej niemal każdej rośliny. Przetestowałam je w swoim ogrodzie i nie mają sobie równych tak między truskawkami, jak bylinami kwitnącymi i pod drzewkami owocowymi. Dlatego też rębak jest dla mnie cenniejszy od kosiarki (której zresztą używam 2-3 razy w roku).

    Karton w ogrodzie: czy warto?

Kartony to popularny materiał z recyklingu, który często mamy pod ręką. Czy nadaje się do ochrony roślin przed zimą? Odpowiedź brzmi: to zależy.

  • DO CZEGO TAK?
    • Cieniowanie zimozielonych roślin: Karton sprawdzi się świetnie jako tymczasowa osłona przed ostrym, zimowym słońcem dla rododendronów czy młodych iglaków rosnących na wystawie południowej. Później może trafić do kompostownika, jako składnik balansujący zawartość węgla i azotu.
    • Ekologiczna mata ściółkująca: Widzę go raczej jako rozłożoną płasko warstwę wokół krzewów (przysypany grubą warstwą kory lub zrębków) skutecznie chroni korzenie przed mrozem i dusi mniej uporczywe chwasty, a do wiosny ulegnie częściowej biodegradacji.
  • DO CZEGO NIE?
    • Owijanie pni i gałęzi na mokre miesiące: Zwykły karton pod wpływem jesiennych deszczów, śniegu i wilgoci szybko namaka, traci właściwości izolacyjne, a w kontakcie z korą staje się idealnym inkubatorem dla pleśni i grzybów.
    • Bezpośredni kontakt z wrażliwą korą: Mokry karton zamarza i staje się twardy, więc może uszkodzić delikatne tkanki rośliny, kiedy zacznie nim poruszać wiatr.

Zabezpieczenie ogrodu przed zimą

Zabezpieczenie ogrodu przed zimą to zadanie wymagające cierpliwości i codziennej obserwacji przyrody. Pamiętając o wieku roślin, ich odmianach oraz specyfice stanowiska, unikniemy typowych błędów. Stawiając na naturalne materiały, takie jak stroisz, liście czy słoma, nie tylko skutecznie uchronimy ogród przed mrozem, ale także zadbamy o równowagę ekologiczną. Cierpliwości – zima minie szybko, a zadbany ogród odwdzięczy się nam bujnym wzrostem już wiosną.

Ten serwis używa cookies. Korzystając z niego wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Sprawdź naszą politykę prywatności.

Żadne materiały z tej strony nie mogą być jakikolwiek sposób powielane bez pisemnej zgody redakcji.