Żywność a leki – co warto wiedzieć o interakcjach? (cz. 1)

blank

 

Interakcje leku ze składnikami pokarmów to problem, który od dawna jest przedmiotem badań naukowców. Zagadnienie to przynajmniej w minimalnym zakresie powinno zainteresować każdego, niezależnie od tego czy leczy się na przewlekłą chorobę czy też stosuje doraźną farmakoterapię lub ziołolecznictwo.

Co dzieje się z lekami w naszym organizmie?

Aby zrozumieć dlaczego działanie danej substancji leczniczej zależy od przyjmowanego posiłku, niezbędnym staje się poznanie choć w ogólnym zarysie, jak wyglądają losy leku od momentu podania doustnego.
Najczęstszą postacią leku doustnego jest tabletka lub kapsułka. Obok substancji czynnej, daną formę leku tworzą jeszcze substancje pomocnicze wpływające na prawidłowe działanie leku i jego uwalnianie w konkretnym miejscu. Warto uważnie czytać ulotki w przypadku, gdy np. chcemy podzielić tabletkę lub wysypać substancje z kapsułki kiedy mamy problemy z połykaniem. Jeżeli tabletka nie posiada rowku wówczas oznacza to, że producent nie dopuszcza jej dzielenia, a lek w zadziała poprawnie tylko gdy zostanie przyjęty w niezmienionej postaci. Podobnie w przypadku kapsułek, najlepiej połykać je w całości – ta forma leku zabezpiecza przewód pokarmowy przed działaniem drażniącym substancji leczniczych.

Żywność a wchłanianie substancji leczniczej

Efekty działania leku obserwowane są po wchłonięciu substancji leczniczej do krwiobiegu. To właśnie na tym etapie może dojść do interakcji pomiędzy składnikami spożywanego pokarmu a substancją leczniczą. Pewna część leków ulega wchłanianiu w żołądku, ale większość, podobnie jak składniki pokarmowe, podlega wchłanianiu w jelitach. Stąd też ważne jest czy i jaki pokarm znajduje się w tym samym czasie w żołądku lub jelitach. Niektóre substancje lecznicze wchłaniają się najlepiej, a tym samym będą wykazywać szybkie działanie w przypadku podania na czczo (takie wskazanie oznacza, iż lek należy przyjąć tuż po obudzeniu się i odczekać godzinę zanim spożyjemy śniadanie). Podanie przed jedzeniem oznacza przyjęcie leku na ok. 20 minut przed planowanym posiłkiem. Nie wszystkie leki mogą być tak podawane. Ze względu na drażniące działanie niektórych substancji na śluzówkę żołądka, konieczne jest pamiętanie o wcześniejszym spożyciu choć niewielkiego posiłku. Szczególnie dotyczy to leków przeciwbólowych z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Zalecenia takie mają na celu ochronę śluzówki żołądka, na co powinny szczególnie zwrócić uwagę osoby u których wystąpiła choroba wrzodowa. Wskazanie podania leku po jedzeniu oznacza, iż należy odczekać ok. 15 minut.

Podoba Ci się to, o czym piszemy?     

Produkty zbożowe i napoje gazowane a leki

O szybkości wchłaniania substancji leczniczej decyduje w dużej mierze pH soku żołądkowego, które z kolei zależne jest od rodzaju spożywanego pokarmu. Zakwaszenie treści pokarmowej może powodować zwiększone wchłanianie leków o charakterze kwasowym, ale też może być przyczyną zahamowania aktywności niektórych leków (np. antybiotyków amoksycylinowych). Do obniżenia pH przyczyniają się: napoje gazowane spożywane w dużych ilościach, zwłaszcza zawierające substancje o charakterze kwaśnym, a ponadto: mięso, jaja, ryby, chleb, makarony i inne produkty zbożowe.

Nabiał, warzywa i owoce podczas przyjmowania lekarstw

Również alkalizacja treści pokarmowej może zaburzać procesy wchłaniania substancji leczniczych. Wpływają na to głównie: nabiał, warzywa i owoce. Masa pokarmowa o odczynie zasadowym zmniejsza między innymi wchłanianie salicylanów. W przypadku równoczesnego przyjęcia tabletki dojelitowej oraz pokarmu mlecznego, substancja lecznicza może przestać działać. Dlaczego? Otoczka powinna rozpuścić się w jelitach, ale jeśli środowisko żołądka wykazuje odczyn alkaliczny, uwolnienia substancji następuje wcześniej, tym samym dochodzi do utraty przez substancję czynną zdolności do działania. Czasem pojawia się także podrażnienie śluzówki żołądka.

Korelacje na linii tłuszcze – leki

Nie tylko pH treści pokarmowej ma wpływ na wchłanianie leków. Zbyt duża zawartość (a również niedobór) tłuszczu w diecie może przyczyniać się do opóźnionego wchłaniania niektórych substancji leczniczych.

Inne składniki żywności

Podobnie niesprzyjająca jest obecność takich składników żywności jak: polisacharydy, białka i inne związki wielkocząsteczkowe, mogące absorbować na swej powierzchni substancje lecznicze, spowalniając ich wchłanianie, np. absorpcja paracetamolu zmniejszona jest w obecności pokarmu zawierającego pektyny (jabłka, porzeczki, agrest).

Żywność a transport substancji leczniczych

Po wchłonięciu do krwiobiegu substancja lecznicza najczęściej wiąże się z albuminami – specjalnym rodzajem białek o funkcjach transportowych. W ten sam sposób przenoszone są składniki pokarmowe i substancje fizjologiczne jak np. hormony, bilirubina. Na tym etapie może dojść do konkurencji o związanie się z cząsteczkami białek transportujących, przy czym efekt farmakologiczny wywierają cząsteczki substancji leczniczej nie związanej z białkami osocza. W przypadku diety bogato tłuszczowej następuje wypieranie substancji leczniczej z połączeń białkowych, wówczas dochodzi do szybszych lub zwiększonych efektów działania leku. Zjawisko to nie zawsze jest korzystne, ponieważ może również wystąpić nasilenie efektów toksykologicznych.

blank

Odżywianie a metabolizm leku

Przemiany metaboliczne leku zachodzą przede wszystkim w wątrobie, a w mniejszym stopniu w jelicie i płucach. Procesy biotransformacji mają na celu między innymi zwiększenie rozpuszczalności nieaktywnej już substancji leczniczej po to, aby mogła zostać wydalona z ustroju. Reakcje te zachodzą dzięki obecności szeregu enzymów metabolicznych. I na tym etapie niektóre pokarmy czy napoje mogą wpływać na przebieg procesów. Najbardziej znaną interakcją są zaburzenia wynikające z popijania leków sokiem grejpfrutowym. Składniki soku działają hamująco na enzymy biorące udział w biotransformacji leków, przyczyniając się do zwiększania stężenia substancji leczniczej w ustroju i nasilenia toksycznego działania.

Na tym etapie może dojść również do zjawiska przeciwstawnego, czyli nasilenia działania enzymów. Na zjawisko indukcji wpływają na przykład pokarmy bogate w związki indolowe: kapusta, brokuły, rzepa, kalafior. Przyspieszony metabolizm oznacza zmniejszone stężenie substancji leczniczej, a co się z tym wiąże słabszy efekt terapeutyczny.

Wpływ pożywienia na wydalanie leku z ustroju

Wydalanie jest już końcowym etapem wędrówki substancji leczniczej od momentu podania doustnego. Większość leków wydalana jest przez nerki, ale proces ten zachodzi również przez skórę i płuca. Substancja lecznicza podlegająca eliminacji musi posiadać odpowiednie własności, aby mogła być wydalona, a nie powtórnie wchłonięta. Główne procesy chemiczne, jakie zachodzą w drogach moczowych to dysocjacja, która wymaga odpowiedniego pH moczu. I również na tym etapie znacząca rolę pełni nasza dieta. Pokarmy, które obniżają pH sprzyjają wydalaniu leków o charakterze słabych zasad, zaś te wysokim pH ułatwiają eliminację leków o charakterze słabych kwasów.

Zagadnienia związane z losami leku w ustroju mogą wydawać się trudne do rozwikłania. Jest to jednak istotny problem na który warto zwracać uwagę, ponieważ rodzaj posiłku, a także przyjmowane napoje niejednokrotnie decydują o skuteczności leczenia.

Najlepiej konsultować wszelkie wątpliwości na bieżąco podczas wizyty u lekarza lub doradzić się farmaceuty w czasie zakupu leków. Ponieważ problem interakcji dotyczy nie tylko leków, ale również suplementów diety i ziół, które dostępne są nie tylko w aptekach. W następnej części artykułów omówię najczęściej spotykane interakcje.

Polecamy cz.2 cyklu o interakcjach między żywnością a lekami: Żywność a leki – co warto wiedzieć o interakcjach? (cz. 2)

mgr farm. Joanna Typek | fot. sxc.hu 

Brak postów do wyświetlenia