Szpinak. Zielenina zdrowa i smaczna


Szpinak jest znany i uprawiany na niemal całym świecie. Jego liście to znakomity dodatek do wielu potraw, choć wielu osobom zielone liście wciąż kojarzą się z niesmaczną papką serwowaną w latach dzieciństwa. Naprawdę warto spojrzeć na szpinak pod innym kątem.


Szpinak należy do rodziny komosowatych, wywodzi się ze środkowo-zachodniej Azji. Po raz pierwszy pod koniec XX wieku szpinak rozsławiły w świecie pielęgniarki od św. Wincentego a Paulo, które z tej rośliny przyrządzały rodzaj winka dla osób słabych, chorych, anemicznych.

Mit o dużej zawartości żelaza

Pierwsze skojarzenie jakie nasuwa się gdy słyszymy słowo szpinak, to… wysoka zawartość żelaza. Tymczasem warzywo nie wyróżnia się pod tym względem na tle innych. Ogromny rozgłos dotyczący wysokiej zawartości żelaza w szpinaku ma źródło w… pomyłce przy zapisie wyników badań przeprowadzonych jeszcze w XIX w. przez jednego z amerykańskich naukowców. W efekcie rozpowszechniono informację o tym, że 100 gramów szpinaku zawiera rekordową liczbę 30 miligramów żelaza, gdy w rzeczywistości były 3 mg.


Błędna informacja bardzo szybko się rozpowszechniła, także dzięki popularnej w latach trzydziestych amerykańskiej reklamówce telewizyjnej przedstawiającej postać marynarza, który skory do bitki zyskiwał nadludzką siłę po zjedzeniu puszki szpinaku.

Zalety szpinaku

Choć szpinak nie jest rekordzistą pod względem zawartości żelaza, nie znaczy to, że należy uznać go za pokarm bezwartościowy. Zawiera cenne witaminy i składniki mineralne, zwłaszcza chlorofil i przeciwutleniacze – w tym dwa silnie działające: luteinę i beta-karoten. Ceni się go także za dużą zawartość białka, błonnika, wapnia, potasu.
Warta uwagi, zwłaszcza dla kobiet ciężarnych lub myślących o posiadaniu dziecka, jest zawartość kwasu foliowego. Pod względem biologicznym i smakowym najwartościowsze są młode liście.

Uwaga na kwas szczawiowy

Wadą szpinaku jest fakt, że zawiera kwas szczawiowy, który w połączeniu z wapniem tworzy nierozpuszczalny związek – szczawian wapnia, nieprzyswajalny przez organizm. Z powodu jego obecności, nie powinni jadać tego warzywa artretycy, reumatycy, nerkowcy, niektórzy chorzy na wątrobę i cierpiący na dolegliwości przewodu pokarmowego.

Co najlepsze w szpinaku?

Szpinak jest łatwo przyswajalny i dlatego jest wskazany m.in. dla ludzi anemicznych, wątłych oraz rekonwalescentów po dużym upływie krwi, także dla cierpiących na przewlekłe zaparcia. Kto dobrze go znosi i lubi, powinien uzupełniać swoją dietę wapniem, np. z mleka, sera, twarogu bądź innych warzyw.
Szpinak powinny spożywać szczególnie osoby palące papierosy oraz bierni palacze, ze względu na jego działanie antyoksydacyjne. Nie zmienia to jednak faktu, że najlepiej porzucić szkodliwe nałogi.

Aby szpinak zachował zdrowotne właściwości

Szpinaku nie powinno się gotować, zwłaszcza długotrwale, gdyż traci tedy swoje zdrowotne właściwości. Przechodzą one do wody, która nabiera zielonej barwy (z tego względu wykorzystuje się ją czasem do barwienia makaronu na zielono). Najzdrowsze metody przygotowania szpinaku to zblanszowanie (wrzucenie na moment do gotującej się wody, wyjęcie i odsączenie) lub uprażenie na patelni (np. z dodatkiem oliwy z oliwek).
Koniec ramki


Czy wiesz, że…
Potocznie szpinakiem nazywało się kiedyś potrawę sporządzoną z posiekanych gotowanych liści różnych roślin.

Kluski ze szpinaku

Sklładniki: ½ kg szpinaku, 6 jaj, 80 g masła, 120 g mąki, 3 łyżki tartych kruszyn chlebowych lub bułki, ½ szklanki wody.

Sposób przygotowania: Szpinak wymyty ugotować do miękkości, odcedzić, dać na stolnicę i posiekać. Wywar ze szpinaku zagotować z masłem, wsypać mąkę i dobrze wymieszać. Odstawić, a gdy przestygnie, wbijać po jednym jaju i mieszać łyżką, aby dobrze złączyły się z ciastem. Następnie dać szpinak, kruszyny z chleba, albo tartą bułkę i posolić. Kluski rzucać łyżką na gorącą wodę, albo wyrabiać knedle na stolnicy mąką wysypanej i 15 minut gotować. Dobre do zup strączkowych, albo do sosów – pomidorowego lub koperkowego.


Przepis pochodzi z książki R.Tarnawskiej „Kosowska kuchnia jarska”  wydanej w 1929 roku.

Zupa szpinakowa (z kuchni dra Bircher-Bennera)

Składniki: 1 łyżka tłuszczu roślinnego, połówka cebuli, 1 ząbek czosnku, 5 łyżek mąki, 2 talerze posiekanego szpinaku, 1,5 l wywaru z warzyw, 1 szklanka mleka, parę listków mięty, 2 łyżki śmietany, gałka muszkatołowa, sól.

Sposób przygotowania: W dużym rondlu rozgrzać tłuszcz i podsmażyć drobno pokrojoną cebulę, posiekany czosnek i mąkę. Dodać 1 talerz szpinaku i razem obsmażać. Wlać wywar z warzyw, mleko, posolić i gotować 20 minut. Zmieszać miętę z drugą porcją szpinaku, jak najdrobniej posiekanego. Dodać do zupy i wymieszać. Nałożyć do talerzy trochę śmietany i utartej gałki muszkatołowej, wlać zupę.

Artykuł jest fragmentem książki Ekologiczna Apteczka Warzywna, t.3