Sprawiedliwy Handel nie wystarczy – o problemach Wybrzeża Kości Słoniowej

O podejściu lokalnych rolników do Fair Trade, pracy dzieci, etycznych systemach certyfikacji w Wybrzeżu Kości Słoniowej, atrakcjach turystycznych WKS oraz tym jak powstaje kakao – opowiadała Katarzyna Szeniawska, współautorka książki Gorzka czekolada. Społeczne aspekty uprawy kakao w Wybrzeżu Kości Słoniowej w kontekście zasad międzynarodowego handlu i konsumpcji, podczas spotkania w Toruniu.

Gospodarka Wybrzeża Kości Słoniowej niemal w 100% skoncentrowana jest wokół tematu kakao. – Jeżeli nawet mieszkaniec WKS nie pracuje bezpośrednio w tej branży, na pewno ma mnóstwo rodziny i znajomych, którzy to robią. O systemie ekonomicznym tego afrykańskiego kraju mówi się często „gospodarka kakaowa” a jej analiza pozwala obserwować współzależności kulturowe, historyczne, ekonomiczne, ekologiczne i społeczne – mówiła Katarzyna Szeniawska do zgromadzonych w jednej z auli Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Takie uzależnienie od jednego surowca jest poważną słabością i zagrożeniem dla dalszego rozwoju kraju, który jednak wciąż należy do grupy państw, do których w tym rejonie Afryki przyjeżdża się w poszukiwaniu pracy.

Gospodarka kakaowa

Uprawa kakao odbywa się zazwyczaj w niewielkich, rodzinnych gospodarstwach (2-5ha). Wiele z nich jest zrzeszonych w spółdzielnie, ale są też rolnicy, którzy sprzedają kakao na własną rękę. Słaba sieć dróg w kraju sprawia, że dostarczenie surowca do dwóch największych portów potrafi być wyzwaniem. Rolnicy często zdani są w tym zakresie na usługi pośredników  (tzw. dysponujących samochodami.

Podoba Ci się to, o czym piszemy?     

Zarówno farmerzy jak i spółdzielnie mają bardzo słabą siłę negocjacyjną w rozmowach z handlowcami. Cena kakao zależy zazwyczaj od sytuacji na rynku globalnym. – Najczęściej rolnik otrzymuje około 50% giełdowej ceny kakao – mówi Katarzyna Szeniawska. Jak wygląda droga od jaką przebywa ziarno kakao zanim wypłynie z Wybrzeża Kości Słoniowej do przetwórni na innych kontynentach? Rolnik sprzedaje plon spółdzielniom lub pośrednikom (tzw. „pisterus:). Następnym etapem są firmy eksportowe i to dopiero od nich towar kupują producenci kakao.

Problem z pracą dzieci w Wybrzeżu Kości Słoniowej

Problem pracy dzieci w Wybrzeżu Kości Słoniowej istnieje, ale nie jest aż tak duży jakby się wydawało. Katarzyna Szeniawska podkreślała, że zjawisko to jest dość skomplikowane i piętnować powinno się przede wszystkim tzw. „najgorsze formy pracy dzieci” czyli pracę przymusową bądź pracę z niebezpiecznymi pestycydami. Zupełnie innym zjawiskiem jest pomaganie w gospodarstwie rodziców, zwłaszcza jeżeli odbywa się po szkole.

Sprawiedliwy Handel w Wybrzeżu Kości Słoniowej

Wielu rolników traktuje Fair Trade i inne systemy certyfikacyjne po prostu jako lepszy sposób na sprzedaż kakao, nie interesują się zbytnio ideowymi założeniami nurtu. Nie jest to jednak chyba zbyt poważny problem bo w końcu w Fair Trade chodzi właśnie o to, by rolnik uzyskał lepszą cenę za swój towar. Bardziej zaangażowani bywają działacze spółdzielni. – Potrafią oni bardzo efektywnie i skutecznie, zwłaszcza w małych spółdzielniach, wykorzystywać środki uzyskane z premii Fair Trade – mówi Katarzyna Szeniawska.

Fair Trade, UTZ, Rainforest Alliance

Na terenie WKS działają także inne, niż Fair Trade (który jest najbardziej zaawansowany i „surowy”), schematy „etycznej” certyfikacji. W miarę możliwości spółdzielnie starają się spełniać wymogi wszystkich z nich, tak aby móc sprzedać jak największą ilość surowca w „certyfikowanym” obiegu (problemem są jednak bardzo często skomplikowane procedury a także koszty certyfikacji, korzyściami natomiast możliwości szkoleń i odnowy sadów). Wciąż jest to bowiem problemem. Według informacji udzielonych przez Katarzynę Szeniawską tylko 35% kakao wyprodukowanego zgodnie z zasadami Fairtrade trafia na rynek jako produkt oznaczony logo Sprawiedliwego Handlu. Rynek Fair Trade mimo dynamicznego rozwoju wciąż jest mały i resztę surowców sprzedawać trzeba „konwencjonalnie”.  – Sprawiedliwy Handel nie jest wystarczającą odpowiedzią na problemy, przed którymi stają rolnicy w tym kraju. Potrzeba rozwiązań systemowych, większego zaangażowania państwa – zauważa Katarzyna Szeniawska.

O książce “Gorzka czekolada. Społeczne aspekty uprawy kakao w Wybrzeżu Kości Słoniowej”

Autorzy obalają wykreowany przez media stereotyp Wybrzeża Kości Słoniowej jako „kraju upadłego”, „Trzeciego Świata bez przyszłości”, permanentnej bellum omnium contra omnes i przeciwstawiają mu pozbawiony uprzedzeń wizerunek suwerennego państwa zmagającego się z wyzwaniami, jakie stawia handel międzynarodowy.

Błażej Popławski z wykształcenia jest historykiem i socjologiem, doktorem nauk humanistycznych w zakresie historii. Pracuje w Kancelarii Sejmu. Jest redaktorem i publicystą czasopism naukowych i popularnonaukowych oraz portali internetowych prezentujących wspołczesne oblicze stosunkow Międzynarodowych w A fryce oraz ewolucję kontaktow polsko-afrykańskich. Członek Polskiego Towarzystwa Afrykanistycznego i miłośnik języka suahili. Mieszka na warszawskiej Pradze, nieopodal fabryki czekolady.

Katarzyna Szeniawska jest wspołzałożycielką i jedną z liderek stowarzyszenia Grupa eFTe Warszawa, promującego odpowiedzialną konsumpcję i sprawiedliwy handel. Przez lata związana z siecią GLEN (Global Education Network of Young Europeans). Jako trenerka i koordynatorka projektów z zakresu edukacji globalnej współpracowała m.in. z Polską Akcją Humanitarną, związkiem Polska Zielona Sieć, Centrum Edukacji Obywatelskiej i programem DEEEP (Development Awareness Raising and Education
Forum – Concord). Obecnie mieszka w Brukseli, gdzie pracuje w Dziale Współpracy i Edukacji Rozwojowej Międzynarodowej Konfederacji Związków Zawodowych (International Trade Union
Confederation). Studiowała psychologię społeczną i afrykanistykę.

Książkę można zamówić bezpłatnie albo pobrać pdf na stonach Polskiej Akcji Humanitarnej.

Karol Przybylak

Brak postów do wyświetlenia