Dlaczego rynek żywności BIO się rozwija a gospodarstw ekologicznych ubywa?

Żywność ekologiczna jest w Polsce coraz łatwiej dostępna, a rynek dynamicznie rośnie. Dane pochodzące z raportu Kolacji na Rzecz BIO nie pozostawiają co do tego wątpliwości. Jest jednak kilka trendów, które wydają się niepokojące.

Przez lata przybywało ekologicznych gospodarstw dotacyjnych, a nie produkcyjnych

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. zaowocowało szybkim wzrostem liczby i powierzchni gospodarstw podejmujących konwersję na rolnictwo ekologiczne. Nie decydowały o tym względy rynkowe. Popyt był wtedy jeszcze stosunkowo niewielki. Mało kto decydował się też na konwersje i poddanie certyfikacji ekologicznej z pobudek związanych z dbaniem o środowisko. Kluczowe były łatwe do spełnienia kryteria dostępu do atrakcyjnych, bezzwrotnych dotacji.

W latach 2004–2013 dane statystyczne szybowały: od 3705 podmiotów gospodarujących ekologicznie na 82 730 ha (w 2004) do 26 598 gospodarstw i 669 969 ha ekologicznych użytków rolnych (w 2013).

Temu boomowi towarzyszyła jednak ogromna liczba wyłudzonych dotacji, bulwersująca opinię publiczną. Przykłady: „sad” założony ze 100 siewek orzecha włoskiego na hektarze małowartościowego gruntu, dotowany jak owocujący sad jabłoniowy, czy setki hektarów użytków zielonych, bezwartościowych rolniczo i w praktyce nieużytkowanych (jedyny wymóg: skoszenie raz w roku i zbiór pokosu, często nierealizowany jako nieopłacalny) – tłumaczy dr Urszula Sołtysiak, rzecznik prasowa Polskiej Izby Żywności Ekologicznej.

Podoba Ci się to, o czym piszemy?     

W kolejnych edycjach programów dotacyjnych (PROW), administracja starała się obwarowywać dotacje skomplikowanymi kryteriami i warunkami. To z kolei zaowocowało zniechęceniem nowych gospodarzy do wchodzenia w system. Z kolei „dotacyjni” rolnicy zaczęli z rolnictwa ekologicznego rezygnować.

Jak działa certyfikacja ekologiczna? Krok po kroku

Liczba gospodarstw ekologicznych produkujących na rynek wrasta

W efekcie, od 2014 roku obserwujemy regularny spadek liczby gospodarstw ekologicznych oraz ich powierzchni, nikłe i nieefektywne zaangażowanie doradztwa oraz brak zainteresowania i reakcji ze strony polityki rolnej. Warto jednak odnotować, że wśród gospodarstw certyfikowanych wzrasta liczba produkujących na rynek, a nie tylko konsumujących dotacje do powierzchni upraw. Sytuację rolnictwa ekologicznego może znacząco poprawić wdrożenie nowego Planu Strategicznego dla realizacji celów Wspólnej Polityki Rolnej w ramach unijnego Zielonego Ładu. Projekt Planu przewiduje zwiększenie dotacji do upraw ekologicznych średnio o 30% (stawki od 1250 do 3000 zł/ha, zależnie od grupy upraw), co ma zachęcić do konwersji na rolnictwo ekologiczne. Jednocześnie projekt nowej ustawy o rolnictwie ekologicznym opublikowany w maju 2021 przewiduje dotacje dla placówek oświatowych na zakup żywności ekologicznej, co zwiększy popyt i tym samym wzmocni atrakcyjność produkcji ekologicznej – dodaje dr Urszula Sołtysiak.

W świetle nowej strategii Unii Europejskiej, polskie rolnictwo ekologiczne ma dużo do nadrobienia

25 marca 2021 Janusz Wojciechowski ogłosił Europejski Plan Działania dla Rolnictwa i Żywności Ekologicznej, w którym zapowiadane jest wsparcie dla żywności ekologicznej w zamówieniach publicznych, wsparcie dla małych i średnich zakładów przetwórczych i krótkich łańcuchów dostaw. Powinien to być preferowany kierunek rozwoju w krajowych Planach Strategicznych. Zgodnie z nową unijną strategią „od pola do stołu” i „Unijną strategią na rzecz bioróżnorodności” ogłoszonymi w maju 2020 r. 25% powierzchni użytków rolnych ma być uprawiane metodą ekologiczną do roku 2030.

Nasz kraj ma bardzo dużo do nadrobienia, jeśli chcielibyśmy chociaż osiągnąć dane średnie dla UE, nie wspominając nawet o niedoścignionym celu 25%. Najbliższe lata przyniosą duże zmiany w rolnictwie ekologicznym w Unii Europejskiej: wzrośnie jego znaczenie w nowej Wspólnej Polityce Rolnej i zmieni się prawo, które go reguluje. Polscy rolnicy ekologiczni oczekują, że w ślad za tym będzie im łatwiej na rynku, ale potrzebne jest wsparcie organizacyjne i finansowe ze strony naszego państwa, a przede wszystkim usuwanie barier dla rolników ekologicznych – podsumowuje Dorota Metera, prezes jednostki certyfikującej Bioekspert.

Polski rynek żywności ekologicznej

31 grudnia 2020 w Polsce działało 18 575 gospodarstw ekologicznych na powierzchni 509 291 hektarów, co daje udział ok. 3,5% w ogólnej powierzchni rolnej naszego kraju. Wartość rynku żywności ekologicznej szacowana jest na 1,4 mld złotych. Więcej informacji o polskim rynku żywności ekologicznej znajdziecie w najnowszym Raporcie „Żywność ekologiczna w Polsce”

Brak postów do wyświetlenia