Kasza gryczana i 5 faktów na jej temat

Gryka zwyczajna (Fagopyrum esculentum) to niezwykle cenna roślina pochodząca z Azji. Zaliczana jest do grupy tzw. zbóż rzekomych, czyli takich, które wytwarzają nasiona podobne do ziaren zbóż, ale nie są jak one trawami. Co warto o niej wiedzieć?

W Europie gryka znana była już w neolicie, jednak dopiero w XIII wieku jej uprawa rozprzestrzeniła się na zachód Starego Kontynentu. Nazywano ją różnie, np. „ziarno arabskie”, „ziarno pogańskie”. W Polsce często funkcjonowało zaś określenie “tatarka”, gdyż jej pojawienie się na naszych ziemiach ma związek z najazdem Tatarów.

Dawniej, oprócz ziaren gryki, wykorzystywano również świeże liście, które gotowano i spożywano jako sałatkę do obiadu. Kwitnące pędy wykorzystywane były w medycynie ludowej do leczenia ran i wrzodów oraz do hamowania drobnych krwawień, zaś suszone ziele zmielone na proszek służyło do łagodzenia oparzeń.

Kasza gryczana przez kilka wieków królowała na stołach naszych przodków. Wyparta przez ziemniaki odeszła w zapomnienie, dziś znowu wróciła do łask, co bardzo cieszy, bo jest zdrowa i smaczna. Otrzymuje się ją z łuskanych ziaren gryki. W zależności od sposobu produkcji i stopnia palenia wyróżnia się dwa główne jej rodzaje:

  • kaszę gryczaną niepaloną (inne nazwy: biała, zwykła),
  • kaszę gryczaną paloną.

Ale walory smakowe to nie wszystko. Kaszę gryczaną wyróżniają też niesamowite wartości odżywcze, o których warto się dowiedzieć więcej.

1. Źródło białka i aminokwasów

Kasza gryczana to doskonałe źródło białka roślinnego. W ziarnach gryki znajduje się go więcej niż w ziarnach pszenicy, prosa, ryżu i kukurydzy. Białko to zbudowane jest z dwunastu aminokwasów, m.in. lizyny, która uczestniczy w procesach odnowy tkanek i tworzenia się przeciwciał, izoleucyny – wpływa na prawidłowy poziom cukru we krwi i przyśpiesza gojenie się ran, czy treoniny, która bierze udział w mechanizmie produkcji elastyny i kolagenu. Aminokwasy wchodzące w skład białka gryki to aminokwasy egzogenne, czyli takie, których nasz organizm nie jest zdolny wytworzyć, dlatego muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Już 100 g kaszy gryczanej uzupełnia ich dzienne zapotrzebowanie.

2. Naturalny błonnik

Błonnik odgrywa bardzo ważną rolę w naszym organizmie. Dzięki niemu możliwe jest prawidłowe oczyszczanie i utrzymanie w dobrej formie układu pokarmowego, który coraz częściej nazywany jest naszym “drugim mózgiem” (od jego kondycji zależy harmonijna praca naszego organizmu). Wysoka zawartość błonnika w kaszy gryczanej działa więc pobudzająco na przewód pokarmowy, przyśpiesza pasaż jelitowy zapobiegając zaparciom, wiąże wodę i kwasy żółciowe. Wchłania trójglicerydy i cholesterol, czyli substancje odpowiedzialne za tworzenie się blaszek miażdżycowych, jak również obniża stężenie glukozy we krwi (wpływa na stabilny poziom cukru). Kasza gryczana zmniejsza uczucie głodu, dlatego zaleca się ją spożywać w trakcie diet odchudzających. Chroni nie tylko przed otyłością, ale też zapobiega nowotworom układu pokarmowego.

3. Skarbnica pierwiastków i witamin

Kasza gryczana to bogaty zestaw pierwiastków. Jest w niej magnez – niezbędny do codziennej pracy mózgu, serca czy układu nerwowego, cynk – pierwiastek wspomagający pracę tarczycy oraz mający wpływ na naszą skórę i włosy a także żelazo, wapń i mangan. Znajdziemy w niej również rzadko występujące w żywności minerały, takie jak kobalt czy bor. Ziarna gryki to również moc witamin, głównie z grupy B (B1, B2) oraz C i PP, które uszczelniają i wzmacniają naczynia krwionośne (po kaszę powinny więc sięgać osoby mające problemy z żylakami oraz cerą naczynkową i trądzikiem różowatym). W gryce znajdziemy też witaminę E, która ma działanie antyoksydacyjne oraz kwas foliowy, niezbędny w codziennej diecie każdej kobiety.

4. Bogactwo przeciwutleniaczy

Rutyna, kwercetyna, pelargonidyna i procyjanidyna to flawonoidy, które należą do grupy związków bioaktywnych, tzw. przeciwutleniaczy, których bardzo dużą ilość znajdziemy w ziarnach kaszy gryczanej. Te cenne związki chronią nasz organizm nie tylko przed chorobami serca. Mają również pozytywny wpływ na pracę mózgu, wątroby i układu pokarmowego. Spowalniają procesy starzenia, wykazują działanie przeciwnowotworowe oraz wzmacniają układ immunologiczny. Rutyna i kwercetyna poprawiają szczelność naczyń krwionośnych, przez co zapobiegają powstawaniu krwiaków i żylaków. Kasza gryczana ma także właściwości przeciwzakrzepowe, co pozytywnie wpływa na leczenie choroby niedokrwiennej serca. Działa również przeciwzapalnie. Jej regularne spożywanie może również chronić przed udarem mózgu i zawałem serca.

5. Bezpieczny pokarm

Kasza gryczana należy do grupy produktów o średnim indeksie glikemicznym, dlatego jest korzystna dla osób, które muszą kontrolować poziom cukru. Po jej spożyciu wzrost stężenia glukozy we krwi następuje w stopniu umiarkowanym i stabilnym. Głównym polisacharydem jest skrobia.

Gryka nie zawiera również glutenu, dlatego bez obaw mogą ją spożywać osoby z celiakią albo z nietolerancją pokarmową. Może z powodzeniem zastąpić pszenicę, owies czy żyto. Wykazuje również działanie lekko alkalizujące na ludzki organizm, co jest bardzo ważne przy spożywaniu produktów o działaniu kwasotwórczym. A zatem odkwasza, reguluje pracę układu pokarmowego oraz pomaga pozbyć się uciążliwej zgagi. Dzięki zawartej w niej lecytynie wpływa korzystnie na pracę mózgu oraz poprawia samopoczucie.

Pamiętajmy o prawidłowym przechowywaniu kaszy gryczanej. Idealne dla niej będzie suche, chłodne i lekko zaciemnione miejsce. Aby zapobiec rozwojowi bakterii gnilnych i psuciu się kaszy, należy trzymać ją w płóciennych, lnianych woreczkach.

Jak gotować kaszę?

  • Kasza gryczana prażona: 1,5 szklanki kaszy na 2,5 szklanki wody. Można dodać 2 łyżki masła lub oliwy i pół łyżeczki soli. Kaszę wsypujemy do wrzątku.
  • Kasza gryczana nieprażona: 1,5 szklanki kaszy na 2 ¼ szklanki wody. Można dodać 2 łyżki masła lub oliwy i pół łyżeczki soli. Kaszę wsypujemy do wrzątku.