Szumi w gaju brzoza…

Brzoza to chyba najbardziej popularne drzewo naszych lasów, zarośli śródpolnych i parków. Jest rośliną wyjątkową, dawniej wręcz uznawaną za magiczną. Jakie posiada właściwości lecznicze?

Brzoza od zarania ludzkości dostarcza człowiekowi oprócz drewna wiele surowców leczniczych, kosmetycznych i żywnościowych. Dawniej odgrywa też znaczącą rolę przy różnych obrzędach ludowych. Ceni się zwłaszcza korę brzozy, która jest źródłem dziegciu brzozowego. Dawniej substancja ta była wręcz niezbędna w każdym domostwie, szczególnie na wsiach. Otrzymuje się ją przez tzw. suchą destylację kory. Jako surowiec najlepsza jest kora z młodych brzóz lub z górnej części pnia i gałęzi. Korę umieszcza się w komorze, która jest następnie podgrzewana tak, aby temperatura wewnątrz wynosiła 200°C. Po 2-3 godzinach wydobywa się z niej ciemna substancja o bardzo mocnym, charakterystycznym zapachu.

Kora brzozy jako surowiec zielarski

Dziegieć jeszcze kilka lat temu używano do konserwowania skór, drewna, leczenia chorób skóry ludzi i zwierząt. Stosowany był także do walki z pasożytami wewnętrznymi i zewnętrznymi. Obecnie nadal stanowi składnik mydeł, szamponów. Służy też do odstraszania owadów, leczenia kopyt i racic oraz stosuje się go przy niektórych problemach skórnych.

Korę brzozy wykorzystywano również jako materiał izolacyjny. Służyła też do krycia dachów. Bardzo dobrze się pali, może służyć jako podpałka, a skręcona w rulon pełni funkcję pochodni. Wewnętrzna strona wierzchniej warstwy kory przyłożona do podeszwy nóg otwiera pory, powoduje pocenie i oczyszczanie organizmu. Spodnia warstwa zbierana wiosną służyła dawniej za pokarm w czasach głodu.

Wiosną przez dwa tygodnie, tuż przed rozwojem liści, można zbierać tzw. oskołę, czyli ciecz wyciekającą po uszkodzeniu kory na pniu brzozy lub ucięciu gałązki brzozy. Oskoła zawiera cukry proste oraz bogata jest w mikro- i makroelementy.

Bluszczyk kurdybanek – roślina lecznicza, jadalna, kosmetyczna

Właściwości liści brzozy

Bardzo cennym i ważnym surowcem zielarskim pozyskiwanym z brzozy są liście. W skali kraju zbiera się ich ok. 100 ton rocznie. Zbioru dokonuje się najczęściej podczas wycinki brzóz. Najlepszą ku temu porą jest maj, w krótkim czasie po rozwoju liści, bo wtedy są aromatyczne i delikatne.

Liście zawierają flawonoidy, garbniki, saponiny, kwasy organiczne, żywice, sole mineralne oraz olejki eteryczne. Stosowane wewnętrznie wpływają pozytywnie na układ moczowy, przyśpieszają przemianę materii, oczyszczają organizm. Wykorzystuje się je także przy chorobach reumatycznych oraz chorobach skórnych, takich jak trądzik, stany zapalne skóry.

Liście brzozy są także stosowane zewnętrznie. Powszechnie znane są szampony brzozowe, które wzmacniają włosy i likwidują łupież.

Wiele korzyści dla zdrowia niesie też ze sobą chłostanie się miotełkami z gałęzi brzozy po plecach i nogach np. w saunie. Zabieg taki pobudza przemianę materii, rozgrzewa, wywołuje poty oraz działa miejscowo przeciwzapalnie.

Autorem tekstu jest Mirosław Angielczyk.